کرسی ژاپنی هم رسید!!

دنیای مدرن هر چند به شکل فانتزی در حال بازگشت به گذشته هاست و این بازگشت گاهی بازگشت به علم است و گاهی بازگشت به جهل و خرافه ،مهم این است که بازگشت

لوازم گرمایش که در گذشته استفاده می شده است از جهات گوناگون برتری بر لوازم گرمایشی کنونی دارند.

یکی از برتری ها، مسئله اکسیزن داخل اتاق است که با بخاری های گازی و با سوزاندن اکسیژن ،کم کم تا مرز خفه شدن پیش میرویم تا جایی که در بخاری های بدون دودکش تا سر حد خطر، هوای خانه سوخته می شود و با علائم هشدار ،در مرز خفه شدن به صورت خودکار خاموش می شود!

مسئله مهم دیگر هزینه های سر سام آور لوازم گرمایشی مدرن است که در گذشت زمان و با آزاد سازی قیمت های حامل های سوخت حقیقت مسئله روشنتر خواهد بود .

در استفاده از کرسی ها جهت گرما و خواب مسئله تحکیم خانواده و پرداختن به مراوده و گفتگوی چهره به چهره نیز مسئله ایست که نمی توان نادیده گرفت.

IMG-20151107-WA0005

این چند عکس هم تبلیغ کرسی گرمایشی در کشورهای دیگر می باشد.

IMG-20151107-WA0003

کرسی

کرسی-گرم-2

کرسی-گرم-3

کرسی-گرم-4

کرسی-گرم-5

کرسی-گرما-زا-750x360

وسیله-گرمازا

IMG08545336

imagesاین چند تا خبر و تحلیل رو هم بخونید:

مطلب اول:

زمستان آمد، کُرسی را به دکوراسیون خانه برگردانید

چیدمان ، تزیین و طراحی دکوراسیون داخلی خانه کرسی, وسایل گرما زا

زمستان چند روز دیگر از راه می رسد و این پاییز سرد نوید حضور یک زمستان پربرف و پر سوز را میدهد. شومینه و شوفاژ و بخاری ها در اکثر خانه ها در حال سرویس دهی به ساکنین خانه ها هستند و گرمابخش محیط داخلی خانه میشوند. ولی قدیمی ها خاطره های زیادی از یک وسیله گرمازا دارند که شاید بچه ها و جوانان امروزی اگر آن را ببینند از حضورش در محیط خانه تعجب کنند. یادش بخیر دهه ۶۰ که دور تا دور کرسی می نشستیم پتو را روی خودمان می کشیدیم و کنار اعضای خانواده به تماشای مسابقه هفته زنده یاد منوچهر نوذری می نشستیم.

نمی دانیم چه شد که کرسی از خانه ها رفت شاید یک دلیلش ظهور وسایل گرمازای مدرن مثل شوفاژ و شومینه باشد و یا مصرف برق آن باعث دوری اش از محیط داخلی خانه باشد ولی هر چه که هست هیچکدام از این تجهیزات مدرن نمی توانند همانند کرسی هم فضای خانه را گرم کنند و هم فضای خانواده را.

جوانان و نوجوانانی که کرسی را ندیده اند شاید ندانند ما راجب چه چیزی صحبت می کنیم بگذارید کمی راجب کرسی و سیستم آن توضیح بدهیم. کُرسی آنچنان سیستم پیچیده ای نداشت یک چهارچوب ساده همانند میز پذیرایی بود به شکل مربع که زیر سقف میز یک هیتر برقی نصب می شد و روی میز یک پتو یا لحاف بزرگ پهن میشد. افراد دور تا دور میز می نشستند و لحاف را روی خود می انداختند. هیتر یا همان بخاری برقی نصب شده به میز را هم روشن می کردند در این شرایط بلند کردن افرادی که از گرمای کرسی لذت می بردند اصلا کار ساده ای نبود.

ژاپنی ها خودشان صادرکننده تکنولوژی به سراسر دنیا هستند ولی اصلا حاضر نیستند از سنتها و اصول صحیح زندگی دور شوند و اسیر پیچ و تاب های زندگی مدرن شوند. به همین دلیل در خیلی از خانه های ژاپنی کرسی (کوتاتسو) را می بینیم که شاید کمی در چیدمان و فضای اطراف آن تغییری ایجاد شده باشد ولی کرسی هنوز هم هست و گرمابخش محفل و خانه سامورایی هاست.

از شما دعوت می کنیم تا چند مدل کرسی ژاپنی را با تزیینات و مبلمان اطراف آن ببینید ما که خیلی هوس کرسی کردیم شما چطور ؟

مطلب دوم:

شفقنا زندگی، هستی موهبت: “کرسی” سیستم گرمایشی سنتی در زندگی ایرانی بوده است؛ سیستمی که زغالی آن را بزرگترها و برقی آن را جوان ترها به خاطر می آورند. بخش شیرینی از خاطرات زمستانه کودکی بسیاری از ما در گرداگرد کرسی خانه مادربزرگ و پدربزرگ هایمان شکل گرفته است.

پس از گذشتن دوران کرسی های زغالی، کرسی برقی همزمان و هم دوره با بخاری های نفتی و تقریبا تا دهه ۶۰ هم توانست جایگاه ویژه خود را در زندگی ایرانی حفظ کند اما وقتی بخاری های گازی همه گیر شد، کم کم دیگر زمستان که می رسید کرسی های برقی از انبارها و زیرزمین خانه ها خارج نمی شد، چراغ کرسی هایی که می سوخت دیگر تعمیر نمی شد، لحاف های کرسی عریض و طویل و سنگین مادرها و مادربزرگ ها اغلب شکافته و تبدیل به لحاف های کوچکتر و به درد بخور! می شد و شعله گاز زمستان خانه ها را گرم می کرد.

رفته رفته “کرسی” تبدیل به یک فانتزی شد! به همان اندازه که پهن کردن بساطش ملال آور، سنت زده، عقب مانده و بر هم زننده نظم شیک و مبله خانه های در حال مدرن شدن ایرانی ها تلقی می شد، در عین حال بودنش نوستالژی با خود داشت. تا اینکه پس از چند سال به بهانه تشریفات عریض و طویل “شب چله” برای عروس خانم ها، کرسی به واسطه آنکه رنگی از سنت داشت توانست اندک اندک تبدیل به تزیینی برای شب یلدا شود!

اما روزگار حکمفرمایی بخاری های گازی بر زمستان های ایران هم دوام ابدی نیاورد و سیستم پکیج و شوفاژ با برتری های مهمی همچون بهینه سازی مصرف انرژی، ایمنی و تمیزی بیشتر همگام با مدرن سازی بناهای ایرانی در بازار ساخت و ساز و انرژی رایج شد.

اما گرمایی که شوفاژ به خانه های مدرن ایرانی داد چنان گرمایی نبود که ایرانی ها را راضی کند! سیستم گرمایشی شوفاژ براساس اصل بهینه سازی مصرف انرژی، درجه حرارتی معتدل در محیط ایجاد می کند چرا که فرض بر این است که در زمستان لباس های گرم پوشیده می شود و همین میزان انرژی و گرما برای محیط داخلی ساختمان کافیست. به علاوه همزمان با کنار رفتن بخاری های گازی سنگفرش دکوراسیون خانه های مدرن از موکت و فرش های بزرگ به پارکت، موزاییک، سنگ و فرش های کوچکتر تغییر ماهیت داد که این موضوع نیز گرم کردن ساختمان ها را سخت تر کرد.

اینک ایرانی ها ماندند و یک سیستم گرمایشی معتدل، کفپوشی که وسعت فرش آن کمتر است و باور غلطی که گمان می کنند جنس لباس و میزان پوشش در منزل برای تابستان و زمستان تفاوتی نمی کند! شوفاژ نتوانست آنگونه که در همه جای دنیا صرفه جویی در مصرف انرژی را به عادت روزمره مردم تبدیل کرد، صرفه جویی در مصرف و یا حداقل فرهنگ گرم پوشیدن در خانه به جای استفاده بیشتر از انرژی را در ایران رایج کند. بلکه این ایرانی ها بودند که دوباره از هوای معتدل شوفاژ به کرسی های داغ برقی پناه آوردند. بازگشت این سنت با عرضه چارچوب های کرسی در نجاری های سطح شهر و نوشته های “کرسی برقی موجود است” بر فروشگاه های مربوطه یکی دوسالی است که علنا به چشم می خورد.

هرچند سیستم گرمایشی شوفاژ در رسالت خود برای اصلاح الگوی مصرف ایرانی ها چندان موفق نشد؛ به این معنی که نتوانست رفتار ایرانیان را تغییر دهد، اما بازگشت سنت استفاده از کرسی های برقی در زندگی ایرانی را حتی اگر دیگر آن نقش و اهمیت گذشته را نتواند دوباره به دست آورد، به دلیل ویژگی های خوبی که دارد، از جمله فواید آن برای سلامتی، باید به فال نیک گرفت.

مطلب سوم:

تاریخچه کرسی و نحوه استفاده آن در تهران قدیم

هرچند سالهاست که روشهای گرمایش جدید، در بسیاری از منازل تهران و شهرستانهای بزرگ و کوچک ایران وجود دارند و اکثر منازل کشور در زمستانها کاملا گرم هستند، اما هنوز هم بسیاری از خانواده ها چه به دلیل علاقه و حفظ سنت و چه به دلیل نداشتن امکانات گرمایش کافی، از کرسی استفاده میکنند.
بسیاری از ما، نشستن و خوابیدن زیر کرسی، با آن حرارت دلچسب و بی نظیر و تنبلی آورش را تجربه کرده ایم و زمستانهایی را که همراه با بزرگترهای خانواده و با خوردن خوراکیهای زمستانی و شنیدن حکایات پدر بزرگ و مادربزرگ سپری میشدند را از جمله خاطره انگیزترین دورانهای زندگی و کودکی و نوجوانی خود میدانیم. اما شاید ما از آن دسته افرادی باشیم که با وجود استفاده از کرسی، هیچوقت از چگونگی برپاکردن و وسایل مورد نیاز آن اطلاعی نداشته باشیم. پس بد نیست با نگاهی به کتاب تهران قدیم به قلم شیرین زنده یاد جعفر شهری، از چند و چون آن باخبر شویم:

● کرسی چگونه وسیله ای بود؟
کرسی از چهارپایه ای (میزی) از چوب به اندازه ۱x۱ متر و بیشتر و گاهی مستطیل تشکیل شده بود که حدود سه وجب بلندی داشته، روی آن را با لحافی بزرگ در اندازه های ۴x۴ یا ۷x۷ متر و گاهی بیشتر یا کمتر میپوشاندند. سپس روی لحاف را با جاجیم، ترمه و یا چادر شب سفید تزئین کرده و به تناسب لزرگی و کوچکی کرسی، مجمعه ای مسی برای قرار دادن چراغ، سماور و ظروف خوراکیها روی آن قرار میدادند.اطراف کرسی را تشک و پشتی گذاشته و بزیر آن مینشستند.
معمولا در خانه های طبقه متوسط و اعیان، دو کرسی موجود بود، یکی برای اهل خانه در اتاقی دیگر و یکی در اتاق پذیرایی برای مهمانان قرار داده میشد. تشک پای کرسی معمولا کوتاهتر اما پهن تر از تشک معمولی بود به طوری که با قرار گرفتن در چهار طرف کرسی، لبه ها روی هم نیافتاده و ناهموار و ناراحت نباشد. گذاشتن کرسی در روز و ساعتی سعذ انجام میشد و بزرگ خانواده باید در آن شب با پاکتی شیرینی وارد خانه میشد.

● آتش کرسی
در زیر این میز و تشکیلاتی که وصفش رفت، یک منقل قرار میگرفت که حرارت مطبوع زیر کرسی را تامین میکرد و آماده کردن آن هم روشی مخصوص به خود داشت. ابتدا ته و درزهای منقلی را با گچ خیس کرده کاملا میپوشاندند. سپس داخل آنرا خاکستر الک کرده میریختند و وسط خاکسترها را گود کرده، خاکه ذغال ریخته، آتش ذغال میگذاشتند و باد میزدند تا آتش ذغال به خاکه ذغالها برسد. سپس به آهستگی و ملایمت روی آنرا با کفگیر خاکستر داده، خاکسترهای دور منقل را به دور خاکه ها و آتش رو برگردانده، فشرده و صاف میکردند. سپس منقل را برای از بین رفتن بوی ذغال مدتی در فضای آزاد باقی گذاشته و سپس زیر کرسی میگذاشتند.

هر چند ساعت یکبار یک لایه از خاکستر روی آنرا پس زده، آتشش را تند میکردند. این روش آتش کردن مخصوص اولین منقلی بود که زیر کرسی قرار داده میشد، از اینجا به بعد، هربار منقل را “خاکه رو خاکه” میکردند. به این ترتیب که آتش باقیمانده ته منقل را با خاک انداز برداشته، خاکه تازه در منقل ریخته، آتش را مجددا رویش میریختند و خاکستر میدادند. یک مایه آتش دیگر، گلوله بود که از خاکه ذغال تهیه میشد. به این ترتیب که در تابستان، خاکه ذغالها را در طشت آبی میریختند، شنهای آن که ته نشین میشد، ذغالهای روی آب مانده را جمع میکردند و با دست به شکل گلوله هایی سفت و فشرده مانند کوفته برنجی درآورده و در آفتاب خشک میکردند.دو سه تا از این گلوله ها را در اولین آتش در ته منقل گذاشته، رویش را خاکه و آتش میدادند و باقی مراحل به شکل مذکور اجرا میشد.

● چاله کرسی
چاله کرسی معمولا در میان خانواده های بی بضاعت که توانایی تهیه منقل نداشتند مرسوم بود که البته شرط آن هم داشتن اتاقی بود که “زیر پر” باشد و بتوان در آن چاله ای کند. این چاله را در محل مورد نظر میکندند دورش را گچ کشیده و صاف میکردند و آنتش را در آن درست کرده، کرسی را رویش بر میگرداندند. (در این روش لازم بود که میز کرسی بر روی پایه های کناری بالا زده شود و پس از آماده شدن آتش سر جای خود قرار گرفته و به اصطلاح برگردانده شود.) از آنجایی که این شیوه بیشتر به کار فقرا می آمد و این خانواده ها توانایی دو جا آتش روشن کردن نداشتند، از داخل به وسط سقف کرسی قلابی نصب میکردند که دیزی آبگوشت خود را که غذای هر روزه ایشان بود بر آن آویخته، همان زیر کرسی آنرا میپختند.

● تهیه ذغال و خاکه ذغال
کوره های ذغال سازی در جنگلهای مازندران قرار داشت که شاخ و برگها و تنه درختان پوسیده جنگلی را در آنها سوزانده، خفه نموده و ذغال میکردند. ذغال فروشها این ذغالها را سرند کرده، قطعات درشت آنرا به نام ذغال، نیمه درشت را به نام “مویزه” و نرمترها را به نام خاکه میفروختند. معمولا دو نوع ذغال در ذغال فروشیها موجود بود، یکی همین ذغال جنگلی که نوع مرغوب، پر مغز و با دوام بود و قیمتی گرانتر داشت و نوعی که ذغال “باغی” نام داشت و از درختان باغهای اطراف شهر مانند درختان میوه، بید، تبریزی و زبان گنجشک تهیه میشد و پوک و بی دوام بود و ارزانتر عرضه میشد. ذغالفروشهای متقلب این ذغال را با نوع مرغوب مخلوط کرده و با قیمت گرانتر به خانه دارهای بی اطلاع میفروختند.

● قیمت ذغال
قیمت هر خروار (۳۰۰ کیلو) ذغال مخلوط با مویزه و خاکه در تابستان، یک تومان (۱۰ ریال) تا ۱۲ ریال و در زمستان از ۱۵ تا ۱۸ قران بود. ذغال باغی در تابستان از ۶ تا ۹ قران و در زمستان دو سه ریال گرانتر میشد.ذغال سرندی از خرواری ۱۵ تا ۱۸ قران، مویزه یک تومان و خاکه ۶-۵ قران بود. گلوله که گاهی توسط ذغال فروشها هم تهیه میشد هر صدتا ۶-۵ قران بود.
خانواده های آینده نگر، خاکه ذغال را در اواخر بهار و تابستان میخریدند که هم خشک و هم ارزان بود و گلوله های مورد نیاز خود را تهیه میکردند. افراد بی فکر و “کو تا زمستان” گوها، در اواخر پاییز و حتی زمستان به فکر افتاده، خاکه ذغالی نم کشیده و گران نصیبشان میشد.

● دوران ما
در دوران کودکی و نوجوانی ما، در تهران برق به چیزی عادی تبدیل شده و روشنایی خانه را تامین میکرد. به همین دلیل کم کم پای اجاقها و منقلهای برقی که از جنس آجر نسوز بود و با چند المنت (مانند بخاری برقی) کار میکرد، به خانه ها باز شد و جای منقلهای ذغالی را گرفت. این منقلهای برقی که در ابتدا بدون حفاظ بودند، کم کم و شاید در اثر اتفاقات ناگوار متعدد، با شبکه ای توری که روی بخش التهابی آن را با فاصله ای مناسب میپوشاند، مجهز شدند. حسن بزرگ منقلهای برقی این بود که بر خلاف آتش ذغال، قربانی نداشت. چرا که دود آتش ذغال موجب خفگی چه بسیار کودکان و افرادی میشد که سر به زیر لحاف کرسی کرده یا آتش ذغال کرسی ایشان دود داشته و خانواده را از بین میبرد.
پس از منقلهای برقی، بخاری برقی و بخاری نفتی و گازی جزو لوازم اصلی خانه شد. این وسایل جای کمتری اشغال میکردند و با گرم کردن تمام فضای خانه، زندگی را برای اهل منزل بسیار آسانتنر کیدند و به این ترتیب کرسی با تمام لذتی که داشت، کم کم برچیده شد. لحافهای بزرگ آن به لحافهایی کوچکتر تقسیم شد و چهارپایه یا میز کرسی هم یا به استفاده دیگری رسید یا فروخته شد و خلاصه آثار وجود کرسی از خانه ها رخت بربست. امروز برای ما اهالی شهر، کرسی تنها به خاطره ای شیرین تبدیل شده است و حتی بسیاری از ما همه ساله نقشه میکشیم که یک کرسی برپا کنیم و بالاخره هم نمیشود.

شاید این مطلب، باعث شود که در این زمستان، به یاد روزهای خوش گذشته، یک کرسی کوچک برپا کرده و کودکان را متعجب و بزرگسالان را شاد کنیم.

مطلب چهارم:

به گزارش مشرق، سرما این روزها تا مغز استخوان نفوذ می‌کند و هر کسی به فراخور شرایط خود به دنبال راهی برای فرار از این سرمای استخوان سوز است.

بخاری گازی و شوفاژ پرکاربردترین سیستم‌های گرمایشی در کشور ما است. البته به غیر از این دو راه‌های دیگری نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد که دربرگیری کمتری دارند از جمله: بخاری نفتی و برق، ‏‏رادیاتور، فن کویل، تهویه مرکزی (وزش هوای گرم از بالا)، وزش هوای گرم از کف ، سیستم‌های نوین گرمایشی (قرار دادن لوله آب گرم در کف اتاق( و کرسی.

مضرات گرم‌کردن هوای خانه

اکثر این سیستم‌ها باعث می‌شود که هوای گرم تولید شده در اثر جایجایی در قسمت بالاتر (محل زندگی یا کار) و هوای سرد در قسمت پایین‌تر قرار گیرد. در نتیجه برای احساس گرما باید انرژی و هزینه بیشتری مصرف شود.

در طب سنتی ، توصیه می‌شود برای سلامتی باید به ترتیب دمای پا بالاتر، دمای بدن متعادل و دمای سر خنک باشد. بوعلی سینا در کتاب قانون توصیه می‌کند «برای سلامتی، هوای خنک (نه سرد) را تنفس کنید و زمانی که این هوا گرم شد (در اثر دادن اکسیژن و گرفتن گاز کربنیک) آن را بازدم کنید».

مظرات استفاده از بخاری و شوفاژ / ارزانترین راه گرم کردن فضای خانه و خانوادهولی سیستم‌های گرمایشی که ما استفاده می‌کنیم دقیقا برعکس سبک زندگی سنتی ایرانی که طی صدها سال (بلکه هزاران سال) تجربه شده است طراحی و استفاده می‌شود. چرا که با سیستم‌های گرمایشی موجود مجبوریم گرم‌ترین هوای محیط زندگی یا کار را تنفس کنیم و قسمت پا در سردترین حالت قرار گیرد.

در ضمن امروزه در حالي وسايل گرمايشي متعددي در خانه ها براي گرم كردن وجود دارد كه اعضاي يك خانواده گاه هفته ها دور هم جمع نمي شوند و با يكديگر صحبت و مشورت نمي كنند. به اين ترتيب اين دوری ها باعث مي شود در جامعه ما روز به روز اخلاقيات كم و فاصله بين پدرها و مادرها با فرزندانشان زيادتر شود.

راهکار طب سنتی

اجداد و نیاکان ما طی سال‌ها تجربه کرسی را برای گرم کردن خود در زمستان طراحی کرده بودند که دقیقا با آنچه در طب ایرانی آمده است مطابقت دارد. شخصی که زیر کرسی می‌نشیند به ترتیب پاها گرم‌ترین جای کرسی، بدن در محل متعادل کرسی (زیر لحاف) و سر در فضای خنک اتاق قرار دارد. بنابراین همیشه هوای خنک تنفس می‌شود که یک فاکتور مهم در سلامتی است.

مظرات استفاده از بخاری و شوفاژ / ارزانترین راه گرم کردن فضای خانه و خانواده

البته امروزه می‌توان از گرم‌کننده‌های برقی بجای منقل و چاله کرسی و خاک زغال و … به عنوان منبع گرمایشی کرسی استفاده کرد. همچنین می‌توان برای کف اتاق‌ها یا محل زندگی از مصالحی مانند پارکت چوبی یا کف پوش‌های غیر پلاستیکی دیگر استفاده نمود و استفاده از كرسي از بسياري از دردهاي مفاصل و حتي آرتروز پيشگيري و درمان ميكند.

مظرات استفاده از بخاری و شوفاژ / ارزانترین راه گرم کردن فضای خانه و خانواده

كرسي ها علاوه بر گرم كردن فضاي خانه، زمينه دور هم جمع شدن اعضاي يك خانواده و گرم شدن روابط بين آنها را نیز فراهم مي كرد. به همين دليل كرسي ها پايگاه شعرخواني، قصه گويي و شاهنامه خواني بودند و باعث گرماي تفكر و انديشه اعضاي خانواده و تنوير افكار آنها مي شدند.

مظرات استفاده از بخاری و شوفاژ / ارزانترین راه گرم کردن فضای خانه و خانواده

هشدارهای آتش نشانی برای استفاده ایمن از کرسی

باید توجه داشت که استفاده از کرسی همانند بخاری های نفتی و گازی خطراتی دارد که در ادامه به نکاتی برای استفاده ایمن از این وسیله گرمایشی اشاره می شود:

۱- کرسی‌ها را باید روی چهارپایه با ابعاد مناسب نصب کرد، به طوری که لوازم قابل اشتعال اطراف آن با فاصله ایمنی و دور از حرارت مستقیم آن قرار گیرند.

۲- استفاده از لامپ‌های التهابی با قدرت بالا به جای کرسی‌برقی به هیچ عنوان مجاز نیست.

۳- حفاظ توری روی المنت‌ کرسی‌های برقی را تحت هیچ شرایطی نباید از آن جدا کرد.

۴- استفاده از سیم‌های نایلونی برای تامین مدار برق کرسی‌های برقی غیرمجاز است که توصیه می‌شود به جای آن حتما از کابل‌های مناسب و استاندارد استفاده شود.

۵- عبور دادن سیم‌برق کرسی از زیرتشک و لحاف را امری غیراصولی و خطرآفرین است. این امر احتمال بروز آتش‌سوزی و همچنین برق‌گرفتگی را تا چندین برابر افزایش می‌دهد.

۶- به طور متناوب سیم‌های برق کرسی خود را از جهت پارگی و لهیدگی روکش آن مورد بازبینی و کنترل قرار دهید و توجه داشته باشید که آن را با ثبات و محکم در محل نصب کنید تا احتمال سقوط آن وجود نداشته باشد.

۷- در صورت وصل‌کردن کرسی به برق و قطع فیوز مربوطه، خطر وجود اتصال برق آن وجود نخواهد داشت و در صورت بروز حادثه نیز باید آن را به تعمیرکار مجرب ارجاع داد.

۸- تا حد امکان از پریز مستقل برای تامین برق کرسی‌های برقی استفاده شود. استفاده از سه راهی‌ها و موارد مانند آن امری غیراصولی و ناایمن است.

۹- هنگام خروج از منزل، حتما کرسی‌های خود را از برق خارج کنید.

مطلب پنجم:

انرژی مورد نیاز برای نگه‌داشتن دمای یک واحد مسکونی ۶۰ متری با حجم حدود ۱۵۰ مترمکعب روی ۲۸ درجه سانتی‌گراد که امروزه در تهران محل سکونت تقریباً ۲٫۵ نفر است بسیار بیش از انرژی موردنیاز برای گرم کردن یک مکعب چوبی با حجم یک متر مکعب در دمای ۷۰ درجه سانتی‌گراد است.

کرسی وسیله‌ای است که در بیشتر مناطق سرزمین ایران از دیرهنگام برای گرم ماندن در زمستان مورد استفاده قرار می‌گرفته است. یک مکعب توخالی چوبی که فقط سقف و کف دارد را تصور کنید که روی آن را با لحاف پنبه‌ای ضخیم و بزرگی بپوشانند و داخل آن منقلی بگذارند که حدود یک کیلو ذغال سرخ شده قرار دارد.

 

کرسی چگونه وسیله ای بود؟

کرسی از چهارپایه ای (میزی) از چوب به اندازه ۱×۱ متر و بیشتر و گاهی مستطیل تشکیل شده بود که حدود سه وجب بلندی داشته، روی آن را با لحافی بزرگ در اندازه های ۴×۴ یا ۷×۷ متر و گاهی بیشتر یا کمتر میپوشاندند. سپس روی لحاف را با جاجیم، ترمه و یا چادر شب سفید تزئین کرده و به تناسب لزرگی و کوچکی کرسی، مجمعه ای مسی برای قرار دادن چراغ، سماور و ظروف خوراکیها روی آن قرار میدادند.اطراف کرسی را تشک و پشتی گذاشته و بزیر آن می نشستند.

معمولا در خانه های طبقه متوسط و اعیان، دو کرسی موجود بود، یکی برای اهل خانه در اتاقی دیگر و یکی در اتاق پذیرایی برای مهمانان قرار داده می شد. تشک پای کرسی معمولا کوتاهتر اما پهن تر از تشک معمولی بود به طوری که با قرار گرفتن در چهار طرف کرسی، لبه ها روی هم نیافتاده و ناهموار و ناراحت نباشد.

 

کُرسی؛ لذت‌بخش‌ترین فناوری گرمایشی!

آتش کرسی

در زیر این میز و تشکیلاتی که وصفش رفت، یک منقل قرار می گرفت که حرارت مطبوع زیر کرسی را تامین میکرد و آماده کردن آن هم روشی مخصوص به خود داشت. ابتدا ته و درزهای منقلی را با گچ خیس کرده کاملا می پوشاندند. سپس داخل آنرا خاکستر الک کرده می ریختند و وسط خاکسترها را گود کرده، خاکه ذغال ریخته، آتش ذغال می گذاشتند و باد می زدند تا آتش ذغال به خاکه ذغالها برسد سپس به آهستگی و ملایمت روی آنرا با کفگیر خاکستر داده، خاکسترهای دور منقل را به دور خاکه ها و آتش رو برگردانده، فشرده و صاف میکردند. سپس منقل را برای از بین رفتن بوی ذغال مدتی در فضای آزاد باقی گذاشته و سپس زیر کرسی می گذاشتند.

در الگوی کرسی، جریان گرمایشی بدن به گونه‌ای تنظیم می‌شود که بدن از راه‌ پا گرما را دریافت و از طریق سر گرما را از دست می‌دهد. این جریان گرما در بدن باعث بکار افتادن عروق و تقویت سیستم دفاعی بدن می‌شود

هر چند ساعت یکبار یک لایه از خاکستر روی آنرا پس زده، آتشش را تند می کردند. این روش آتش کردن مخصوص اولین منقلی بود که زیر کرسی قرار داده می شد، از اینجا به بعد، هربار منقل را “خاکه رو خاکه” می کردند. به این ترتیب که آتش باقیمانده ته منقل را با خاک انداز برداشته، خاکه تازه در منقل ریخته، آتش را مجددا رویش میریختند و خاکستر می دادند. یک مایه آتش دیگر، گلوله بود که از خاکه ذغال تهیه میشد. به این ترتیب که در تابستان، خاکه ذغالها را در طشت آبی می ریختند، شنهای آن که ته نشین می شد، ذغال های روی آب مانده را جمع می کردند و با دست به شکل گلوله هایی سفت و فشرده مانند کوفته برنجی درآورده و در آفتاب خشک می کردند. دو سه تا از این گلوله ها را در اولین آتش در ته منقل گذاشته، رویش را خاکه و آتش می دادند و باقی مراحل به شکل مذکور اجرا می شد.

 

چاله کرسی

چاله کرسی معمولا در میان خانواده های بی بضاعت که توانایی تهیه منقل نداشتند مرسوم بود که البته شرط آن هم داشتن اتاقی بود که “زیر پر” باشد و بتوان در آن چاله ای کند. این چاله را در محل مورد نظر می کندند دورش را گچ کشیده و صاف میکردند و آتش را در آن درست کرده، کرسی را رویش بر می گرداندند. (در این روش لازم بود که میز کرسی بر روی پایه های کناری بالا زده شود و پس از آماده شدن آتش سر جای خود قرار گرفته و به اصطلاح برگردانده شود.) از آنجایی که این شیوه بیشتر به کار فقرا می آمد و این خانواده ها توانایی دو جا آتش روشن کردن نداشتند، از داخل به وسط سقف کرسی قلابی نصب می کردند که دیزی آبگوشت خود را که غذای هر روزه ایشان بود بر آن آویخته، همان زیر کرسی آنرا می پختند.

کُرسی؛ لذت‌بخش‌ترین فناوری گرمایشی!

این سیستم کرسی است که صدها بلکه هزاران سال است که ایرانیان را از گزند زمستان‌های بسیار سرد حفظ ‌کرده است. مصرف انرژی آن نسبت به الگوی فعلی (شوفاژ یا بخاری و …) بسیار ناچیز است و مزایای بسیار زیاد دارد. تفاوت گرمای محیط‌های درونی با بیرونی در الگوهای فعلی بسیار زیاد است (چیزی در حدود ۲۵-۳۰ درجه). در حالی که در الگوی سنتی تفاوت دما به ندرت به ۱۵ درجه می‌رسید. حتی ممکن بود کرسی مذکور را در ایوان خانه و در کنار برف و در فضای آزاد برپا کنند!

از طرفی در الگوی فعلی، بدن در زمستان بیشتر در معرض از دست دادن گرما از طریق پاها است. به عبارتی سردی پاها باعث کرخت شدن مفاصل پا و جذب و کاهش گرمای بدن می‌شود که به این طریق بدن بیشتر در معرض سرمازدگی، سرماخوردگی، زکام و آنفلونزا است در حالی که در الگوی کرسی، جریان گرمایشی بدن به گونه‌ای تنظیم می‌شود که بدن از راه‌ پا گرما را دریافت و از طریق سر گرما را از دست می‌دهد. این جریان گرما در بدن باعث بکار افتادن عروق و تقویت سیستم دفاعی بدن می‌شود.

کُرسی؛ لذت‌بخش‌ترین فناوری گرمایشی!

کرسی جایگاهی ویژه در فرهنگ و سنت ایرانی داشته‌است و از لوازم فرهنگ سنتی آن به شمار می‌رفته‌است. شب یلدا، یکی از جشن‌های سنتی ایرانیان در اوایل زمستان است که نقش کرسی در جمع کردن اعضای خانواده به دور گرمای آن مشهود بوده‌است. جای نشستن افراد در کنار کرسی به نقش شان در خانواده مرتبط است. معمولاً جایگاه بزرگسال‌ترین فرد خانواده آن پله‌ای از کرسی است که دورترین فاصله را از در اتاق دارد و جایگاه خردسالان جایی است که نزدیکتر به در اتاق است.

محیطی گرداگرد که اعضای خانواده را در کنار هم و روبروی هم نگه می‌دارد تا آنان با یک‌دیگر صحبت کنند و گرمای محبت یک‌دیگر را بچشند. در مقابل الگوی فعلی یعنی همه با هم در مقابل تلویزیون بسیار تأثیرات منفی اجتماعی و فرهنگی را به همراه دارد زیرا اساس گفتگو را از میان خانواده برمی‌اندازد.

 

خطرات کرسی:

مهمترین خطر کرسی خفگی در اثر گاز مونوکسید کربن حاصل از ذغال نیم سوز است که در اصطلاح عامیانه آنرا دودی شدن می‌گویند. سوختگی پا نیز از خطرات دیگر کرسی است.

 

منبع : t124.ir
موضوعات مرتبط :




نظر شما